Ιδρύματα στην Κύπρο: Εγγραφή, Διακυβέρνηση και Συμμόρφωση
Εισαγωγή
Tα Ιδρύματα αποτελούν μη κυβερνητικούς οργανισμούς με βασική λειτουργία την εξυπηρέτηση ενός ή περισσότερων σκοπών δημόσιου συμφέροντος. Επιπρόσθετα, τα ιδρύματα είναι οργανισμοί μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, δηλαδή δεν αποσκοπούν σε εμπορικές δραστηριότητες ή οικονομικά οφέλη και δεν δύνανται να διανέμουν οποιαδήποτε κέρδη στον Ιδρυτή ή στα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου. Πιθανά έσοδα από τις δράσεις τους αποτελούν το μέσο για τη συνέχιση και εκπλήρωση των σκοπών τους.
Ο σκοπός του παρόντος είναι να συνοψίσει σημαντικά σημεία αναφορικά με την εγγραφή και λειτουργία Ιδρυμάτων τα οποία οι Ιδρυτές και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου πρέπει να έχουν υπόψη τους.
Καθορισμός των Σκοπών του Ιδρύματος
Καταρχάς, ο κοινωφελής σκοπός του Ιδρύματος αλλά και τα μέσα προς επίτευξη των σκοπών του πρέπει να είναι ξεκάθαρα από την αρχή και να περιγράφονται αναλυτικά στο καταστατικό του.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με τον περί Σωματείων και Ιδρυμάτων και για Άλλα Συναφή Θέματα Νόμο του 2017 (104(I)/2017), οι σκοποί ενός Ιδρύματος δύναται να αφορούν:
- Την αποτροπή της φτώχειας.
- Την προώθηση της εκπαίδευσης.
- Την προώθηση της υγείας.
- Την προώθηση της ανάπτυξης του πολίτη και της κοινότητας.
- Την προώθηση των τεχνών, του πολιτισμού, της πολιτιστικής κληρονομιάς ή της επιστήμης.
Συνιστάται το Ίδρυμα να επικεντρώνει τη δράση του σε έναν ή δύο σκοπούς, προκειμένου να ενισχύεται η αποτελεσματικότητα και η ποιότητα του έργου του.
Το Καταστατικό ως Θεμέλιο της Λειτουργίας του Ιδρύματος
Το καταστατικό ενός Ιδρύματος, πέραν από τους σκοπούς, την ταυτότητα και το πεδίο δράσης του, καθορίζει τη βάση λειτουργίας του.
Κάθε καταστατικό πρέπει να ρυθμίζει ζητήματα όπως:
- Οι αρμοδιότητες των οργάνων διοίκησης.
- Οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
- Η κατανομή αρμοδιοτήτων.
- Η διαχείριση των οικονομικών πόρων.
Για παράδειγμα, τα μέλη του Ιδρύματος έχουν υποχρέωση να τηρούν λογιστικά βιβλία στα οποία καταχωρούνται όλες οι συναλλαγές του Ιδρύματος και να συντάσσουν τους προβλεπόμενους λογαριασμούς στο τέλος κάθε οικονομικού έτους.
Η Σημασία της Διαφάνειας και της Ορθής Διακυβέρνησης
Η ορθή σύνταξη και η ύπαρξη διαφάνειας στο καταστατικό είναι μείζονος σημασίας, αφού αυτό περιγράφει τους κανόνες και τις εσωτερικές διαδικασίες λειτουργίας του Ιδρύματος και προσδιορίζει τα γεωγραφικά και λειτουργικά όρια των δράσεών του.
Μια καλή πρακτική στη διαχείριση ενός Ιδρύματος αποτελεί η πολυπρόσωπη και πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, με σκοπό την αποφυγή συγκέντρωσης εξουσίας σε ένα και μόνο πρόσωπο.
Καλές Πρακτικές για τη Διοίκηση Ιδρυμάτων
Επιπρόσθετα, καλές πρακτικές συνιστούν:
- Η αντικατάσταση μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου το οποίο συμπληρώνει δύο θητείες.
- Η λεπτομερής τήρηση πρακτικών των συνεδριάσεων του Διοικητικού Συμβουλίου από τον γραμματέα του Ιδρύματος.
- Η τήρηση ξεχωριστών οικονομικών στοιχείων εσόδων και δαπανών για κάθε δράση.
Οι πρακτικές αυτές ενισχύουν τη λογοδοσία, τη διαφάνεια και την αποτελεσματική λειτουργία του οργανισμού.
Υποχρέωση Δήλωσης Πραγματικών Δικαιούχων
Από το 2022 και έπειτα, τα Ιδρύματα υποχρεούνται να δηλώνουν τους πραγματικούς δικαιούχους τους για σκοπούς διαφάνειας και συμμόρφωσης με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.
Η συμμόρφωση με τις σχετικές υποχρεώσεις αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ορθής λειτουργίας και νομιμότητας του Ιδρύματος.
Συμπέρασμα
Οι Ιδρυτές παροτρύνονται να συνεργάζονται στενά με τον νομικό τους σύμβουλο για τη σύνταξη του καταστατικού του Ιδρύματος και την ενσωμάτωση σε αυτό καλών πρακτικών διακυβέρνησης και λειτουργίας.
Η συμπερίληψη αρχών χρηστής διοίκησης και διακυβέρνησης ενισχύει ουσιαστικά την αξιοπιστία και τη διαφάνεια ενός Ιδρύματος. Παράλληλα, προστατεύει τον οργανισμό από φαινόμενα καταχρήσεων, αυθαιρεσιών ή παρεκκλίσεων από την αποστολή και τις αξίες του, διασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη ακεραιότητα και βιωσιμότητά του.
Συντάκτης
Αμαρυλλίς Α. Παπαντωνίου
Partner
Αποποίηση Ευθύνης
Το παρόν άρθρο παρέχεται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Κάθε περίπτωση παρουσιάζει τις δικές της ιδιαιτερότητες και θα πρέπει να ζητείται εξειδικευμένη νομική συμβουλή πριν από τη λήψη οποιασδήποτε απόφασης ή ενέργειας.