Καθοριστική απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου για τις παράλληλες και επάλληλες διαδικασίες

Εισαγωγή

Με πρόσφατη απόφασή του ημερομηνίας 15 Δεκεμβρίου 2025, το Ανώτατο Δικαστήριο Κύπρου (Δευτεροβάθμια Δικαιοδοσία) προέβη σε μία εκτενή ανάλυση της έννοιας της κατάχρησης της δικαστικής διαδικασίας, θέτοντας σαφή όρια στη δυνατότητα διαδίκων να επανέρχονται με διαδοχικές αιτήσεις ή διαδικασίες που επιδιώκουν τον ίδιο ουσιαστικό σκοπό. Η απόφαση έχει ιδιαίτερη σημασία για την πολιτική δικονομία, ιδίως σε υποθέσεις με πολλαπλά ενδιάμεσα στάδια και σύνθετη δικονομική ιστορία. 

Το δικονομικό υπόβαθρο της υπόθεσης

Οι επίδικες εφέσεις αφορούσαν ενδιάμεσες αποφάσεις του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας, με τις οποίες απορρίφθηκαν αιτήσεις που αφορούσαν την απόρριψη και/ή διαγραφή του  Κλητηρίου Εντάλματος και/ή της Έκθεσης Απαιτήσεως λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας των Κυπριακών Δικαστηρίων, την αποκλειστική δικαιοδοσία Ελληνικών Δικαστηρίων και/ή λόγω του δεν είναι το forum conveniens και/ή λόγω  κατάχρησης της διαδικασίας.

Καθοριστικό στοιχείο αποτέλεσε το γεγονός ότι αντίστοιχες αιτήσεις παραμερισμού είχαν ήδη εγερθεί σε προγενέστερο στάδιο, απορρίφθηκαν, και οι σχετικές αποφάσεις είχαν καταστεί τελεσίδικες.

Η κατ’ εξοχήν μορφή κατάχρησης διαδικασίας

Το Ανώτατο Δικαστήριο επαναβεβαίωσε ότι μία από τις συνήθεις και κλασικές μορφές κατάχρησης της δικαστικής διαδικασίας συνίσταται στην έγερση ή προώθηση περισσότερων της μίας διαδικασιών για την επίτευξη του ίδιου αποτελέσματος, το οποίο θα μπορούσε και όφειλε να επιδιωχθεί ενιαία, στο πλαίσιο μίας μόνο διαδικασίας (Δ/ντής των  Φυλακών ν. Τζεννάρο Περρέλλα (1995) 1 A.A.Δ. 217 , Williams v. Hunt (1905) 1 KB 512).

Η πρακτική αυτή:

• προκαλεί ουσιαστική αδικία στον αντίδικο, και

• προσκρούει ευθέως στην αρχή της τελεσιδικίας, η οποία αποτελεί θεμέλιο της απονομής της δικαιοσύνης. 

Κώλυμα και το εύρος του δεδικασμένου

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διευκρίνιση ότι το κώλυμα επανάληψης μίας διαδικασίας δεν περιορίζεται αποκλειστικά σε ζητήματα που πράγματι εξετάστηκαν και κρίθηκαν σε προηγούμενη διαδικασία. Εκτείνεται και σε κάθε ζήτημα το οποίο ήταν στενά συνυφασμένο με το αντικείμενό της και το οποίο ο διάδικος, ενεργώντας με λογική επιμέλεια, θα μπορούσε και όφειλε να είχε προβάλει, αλλά παρέλειψε να το πράξει. Με αυτό τον τρόπο «προστατεύεται η δικαιοσύνη από αέναες διαδικασίες στις  οποίες θα πρωταγωνιστούσε η εφευρηματικότητα του διαδίκου.»

Η τμηματική εκδίκαση διαφορών κατ’ επιλογή του διαδίκου και η μεταγενέστερη επαναφορά ισχυρισμών ως «εφεδρεία» δεν γίνεται ανεκτή, καθώς οδηγεί σε διαιώνιση της δικαστικής διαμάχης και υπονομεύει τη λειτουργία της δικαιοσύνης. 

Εφαρμογή της αρχής και στις ενδιάμεσες αιτήσεις

Το Δικαστήριο τόνισε ότι οι πιο πάνω αρχές ισχύουν ακόμη και στο πλαίσιο ενδιάμεσων αιτήσεων. Διάδικος που είχε τη δυνατότητα να προβάλει συγκεκριμένο ισχυρισμό σε προγενέστερο ενδιάμεσο στάδιο και δεν το έπραξε, κωλύεται να τον επαναφέρει σε μεταγενέστερη αίτηση που επιδιώκει το ίδιο ή παρόμοιο ένδικο αποτέλεσμα, εκτός εάν αποδειχθεί σημαντική και ουσιώδης μεταβολή στις περιστάσεις που αφορούν την υπόθεση ή εμφανισθούν γεγονότα τα οποία δεν ήτο εις γνώση του διαδίκου και συνάμα δεν μπορούσαν ευλόγως να ανακαλυφθούν προηγουμένως.

Η κρίση του Ανωτάτου στη συγκεκριμένη υπόθεση

Στην προκείμενη περίπτωση, το Ανώτατο Δικαστήριο διαπίστωσε ότι καταβλήθηκαν δύο επάλληλες προσπάθειες με ταυτόσημο ουσιαστικό στόχο, ήτοι τον παραμερισμό του Κλητηρίου Εντάλματος, την αμφισβήτηση της δικαιοδοσίας του Επαρχιακού Δικαστηρίου Λευκωσίας και, τελικώς, την κατάργηση της διαδικασίας.

Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι το νομικό και πραγματικό υπόβαθρο των μεταγενέστερων αιτήσεων ήταν ήδη γνωστό στους αιτητές και μπορούσε να είχε προβληθεί στο πλαίσιο των προηγούμενων αιτήσεων. Η επιλογή να προβληθεί σε μεταγενέστερο στάδιο κρίθηκε ως καταχρηστική δικονομική συμπεριφορά, οδηγώντας αναπόδραστα στην απόρριψη των εφέσεων.

Συμπέρασμα

Σε μια πολιτισμένη κοινωνία, η νομική διαδικασία είναι ο μηχανισμός για την διαφύλαξη της τάξεως και την ορθή απονομή δικαιοσύνης. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σωστά ή μπορεί και να καταχραστεί. Χρησιμοποιείται ορθά στις περιπτώσεις όπου καλείται να προστατεύσει τα δικαιώματα των ανθρώπων ή να επιβάλει την κατοχύρωση δίκαιων αξιώσεων. Ο μηχανισμός αυτός όμως καταχράται όταν εκτρέπεται από την πραγματική του πορεία ώστε να επιτευχθεί ένας παράνομος ή αλλότριος σκοπός. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το Δικαστήριο μπορεί να παρέμβει, και θα παρέμβει για να το ανατρέψει.

Η απόφαση αποτελεί ισχυρή υπενθύμιση ότι η δικαστική διαδικασία δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως μηχανισμός διαδοχικών και επαναλαμβανόμενων προσπαθειών για την επίτευξη του ίδιου αποτελέσματος. Η έγκαιρη και συνολική προβολή όλων των ουσιωδών ισχυρισμών δεν αποτελεί απλώς ζήτημα δικονομικής τακτικής, αλλά θεμελιώδη υποχρέωση σεβασμού της δικαστικής διαδικασίας και της αρχής της τελεσιδικίας.

* Νομικό Σημείωμα του Αλέξανδρου Α. Παπαντωνίου, Δικηγόρος και Διευθύνων Σύμβουλος στην Papantoniou & Papantoniou LLC.

**Για εξειδικευμένη νομική καθοδήγηση, μπορείτε να επικοινωνήσετε με το γραφείο μας.

Papantoniou & Papantoniou LLC
📍 Nicosia, Cyprus
📞 +357 22 81 77 11
📧 Contact Us